Vorige week zag ik in de trein drie mensen naast elkaar zitten. Twee staarden op hun telefoon, de derde zat te breien met een simpel Nokia-toestel naast zich op tafel. Geen notificaties, geen scrollen, gewoon een naald die door wol gleed. Dat beeld staat niet op zichzelf. Overal in Nederland ruilen mensen hun smartphone in voor iets tastbaars, en de cijfers achter die trend zijn groter dan je zou denken.
De cijfers achter de dumbphone-rage
In de eerste week van januari 2026 steeg de wereldwijde verkoop van dumbphones, de simpele toestellen zonder app-winkel of eindeloze feed, met 68 procent binnen zeven dagen. In Nederland overweegt inmiddels 1 op de 3 Gen Z'ers zo'n toestel aan te schaffen. Niet omdat ze technofoob zijn, maar omdat ze klaar zijn met de constante trek aan hun aandacht.
Die keuze staat niet los van wat er onder de motorkap gebeurt. Volgens het RIVM is het aandeel jongeren met een verhoogd risico op een angst- of depressiestoornis de afgelopen jaren flink gestegen. Een dumbphone lost dat niet in z'n eentje op, maar het geeft mensen wel een concrete manier om grip te krijgen op hun eigen schermtijd. Wie eerder al merkte dat een digitale detox hem of haar goed deed, herkent het principe meteen: minder aanbod, minder verleiding, minder eindeloos wachten op de volgende melding.
Wat opvalt is dat het niet alleen bij jongeren blijft. Ook dertigers en veertigers kopen bewust een tweede, simpel toestel voor het weekend, terwijl hun smartphone dan letterlijk in een la ligt. Het idee is simpel: als het apparaat er niet is, verdwijnt ook de neiging om het steeds te checken.
Waarom vinyl wint van Spotify
Ook je oren doen mee aan de analoge kentering. Vinylplaten leveren wereldwijd inmiddels meer dan een miljard dollar omzet op en verkopen al jaren op rij beter dan cd's. Streamingabonnementen worden opgezegd ten gunste van platen en cassettebandjes, gewoon omdat het anders voelt om een hoes vast te houden terwijl de muziek speelt. Je moet actief een kant omdraaien, je kunt niet even snel doorskippen naar het volgende nummer. Die beperking is precies het punt.
Hetzelfde geldt voor de terugkeer van de iPod en de witte Apple-oordopjes met snoertje. Retro-tech verkoopt niet omdat het beter klinkt dan een AirPod, maar omdat het één functie heeft en verder niets. Geen berichten die binnenkomen tussen twee nummers door, geen algoritme dat het volgende nummer voor je kiest. Je kiest zelf, en dat voelt voor veel mensen als een klein stukje controle terugpakken.
Wat zit er in een analog bag
Op sociale media, ironisch genoeg, gaat de zogeheten "analog bag" viral: een tasje met daarin een notitieboekje, een breiwerkje, een puzzelboekje en soms een analoge camera. Kleurboeken staan bij Nederlandse boekhandels inmiddels in de top tien bestverkochte producten en haken en breien zijn onder twintigers weer helemaal terug. Het gaat niet om nostalgie naar de jaren negentig, het gaat om iets doen met je handen zonder scherm ertussen.
Wie weleens last heeft van een overvolle agenda en het gevoel dat rust maken raar voelt, herkent misschien de reden waarom JOMO je gelukkiger maakt dan een volle agenda. Een analog bag is in feite een fysieke versie van datzelfde principe: bewust kiezen voor minder in plaats van meer. Je hoeft niet vijf apps open te houden om je tijd te vullen, één schetsboek en een potlood zijn vaak al genoeg.
Wat de wetenschap zegt over schermtijd en geluk
Het World Happiness Report 2026 van de universiteit van Oxford bevestigt dat het geen toeval is. Onder twintigers in landen als de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland is het geluksgevoel het afgelopen decennium fors gedaald, terwijl jongeren elders in de wereld juist gelukkiger werden. Vijftienjarigen die veel tijd op sociale media doorbrengen, gemiddeld 2,5 uur per dag volgens het onderzoek, scoren merkbaar lager op welzijn dan leeftijdsgenoten die minder scrollen.
Dat verklaart ook waarom stress en overprikkeling vaak sluipend binnenkomen, zonder dat je het meteen doorhebt. Herken je de signalen niet meteen, dan is het goed om te weten welke vroege signalen van een burn-out mensen te vaak negeren. Een uurtje minder scherm per dag is geen wondermiddel, maar het scheelt wel, en het is een stuk makkelijker vol te houden dan een compleet nieuwe leefstijl.
Zo begin je morgen met een beetje minder scherm
Je hoeft niet meteen je smartphone de deur uit te doen. Begin klein: laat je telefoon een avond in een andere kamer liggen en pak een boek, een puzzel of gewoon een pen en papier. Zet één keer per week muziek op via een speaker in plaats van met oortjes in. Stop een notitieboekje in je tas in plaats van alleen je telefoon, en merk hoe vaak je hem eigenlijk niet nodig had.
Sommige mensen gaan verder en schaffen echt een tweede toestel aan voor het weekend, anderen houden het bij een uurtje leesplezier zonder meldingen. Wat je ook kiest, het gaat niet om perfectie. Eén avond zonder scherm zegt weinig, maar een paar keer per week bewust een tastbare hobby oppakken, verandert langzaam hoe je dag aanvoelt.
De analoge levensstijl is geen afwijzing van technologie, het is een correctie. Mensen kiezen weer bewust voor dingen die ze kunnen vasthouden, horen kraken of voelen tikken. En misschien is dat wel de belangrijkste les van deze trend: rust komt niet uit een app, die maak je zelf.